Citation ใน University Rankings วัดอะไร? ทำไมงานวิจัยถูกอ้างอิงมาก แต่อันดับอาจไม่สูงตาม

Citation หรือจำนวนการอ้างอิงงานวิจัยเป็นตัวชี้วัดสำคัญใน University Rankings แต่ “citation เยอะ” ไม่ได้แปลว่าอันดับต้องดีเสมอไป เพราะแต่ละระบบคำนวณไม่เหมือนกัน และต้องปรับความแตกต่างระหว่างสาขาวิชา ขนาดมหาวิทยาลัย และคุณภาพของงานที่อ้างอิงด้วย

สรุปสั้น: QS ใช้ Citations per Faculty น้ำหนัก 20% เพื่อวัดความเข้มข้นของการอ้างอิงต่อบุคลากรวิชาการ ส่วน THE ใช้ Research Quality 30% ซึ่งประกอบด้วย Citation Impact, Research Strength, Research Excellence และ Research Influence

Citation คืออะไร และทำไม Ranking สนใจ?

เมื่อบทความวิจัยชิ้นหนึ่งถูกงานอื่นอ้างถึง แสดงว่างานนั้นถูกนำไปใช้ ต่อยอด หรือมีบทบาทในบทสนทนาทางวิชาการ Citation จึงเป็นหนึ่งในตัวแทนของ “อิทธิพลของงานวิจัย” แต่ไม่ใช่ตัวแทนคุณภาพทั้งหมด

QS ใช้ Citations per Faculty อย่างไร?

ใน QS World University Rankings ปัจจุบัน ตัวชี้วัด Citations per Faculty มีน้ำหนัก 20% อยู่ภายใต้กลุ่ม Research and Discovery

QS อธิบายว่าตัวชี้วัดนี้วัดปริมาณการอ้างอิงโดยเฉลี่ยของสถาบันเมื่อเทียบกับจำนวนบุคลากรวิชาการ กล่าวคือ ไม่ได้ดูเพียง citation รวม แต่ หารด้วยจำนวน faculty เพื่อคำนึงถึงขนาดของมหาวิทยาลัย

หลักคิดนี้ทำให้มหาวิทยาลัยขนาดเล็กแต่มีงานวิจัยที่ถูกอ้างอิงมากสามารถแข่งขันกับมหาวิทยาลัยขนาดใหญ่ได้ดีขึ้น

THE ไม่ได้ดู Citation แบบตัวเดียวอีกต่อไป

ใน THE World University Rankings 2027 เสา Research Quality มีน้ำหนักรวม 30% และแบ่งเป็น 4 ตัวชี้วัด ได้แก่

• Citation Impact 15% — ดูค่าเฉลี่ยการอ้างอิงของผลงาน
• Research Strength 5% — ใช้ 75th percentile ของ field-weighted citation impact เพื่อดูความแข็งแรงของงานโดยทั่วไป
• Research Excellence 5% — ดูจำนวนผลงานที่อยู่ใน Top 10% ของโลกตาม field-weighted citation impact
• Research Influence 5% — พิจารณาไม่เพียงจำนวน citation แต่ยังคำนึงถึงความสำคัญของบทความที่มาอ้างด้วย

ทำไมต้องปรับตามสาขาวิชา?

ศาสตร์แต่ละสาขามีพฤติกรรมการอ้างอิงไม่เหมือนกัน งานด้านชีวการแพทย์หรือวิทยาศาสตร์ธรรมชาติอาจถูกอ้างอิงบ่อยกว่างานด้านมนุษยศาสตร์ หากนำตัวเลขดิบมาเทียบกันตรง ๆ สาขาที่มี citation สูงตามธรรมชาติจะได้เปรียบ

ดังนั้นระบบจัดอันดับจึงใช้การ normalisation หรือ field weighting เพื่อให้การเปรียบเทียบยุติธรรมขึ้น THE ระบุชัดว่าปรับข้อมูลเพื่อสะท้อนความแตกต่างของ citation volume ระหว่างสาขา

Citation มาก = งานวิจัยดีเสมอหรือไม่?

ไม่เสมอ Citation อาจเพิ่มขึ้นจากหลายสาเหตุ เช่น งานเป็นหัวข้อยอดนิยม เป็นบทความ review ถูกใช้อ้างอิงเป็นมาตรฐาน หรือแม้แต่ถูกอ้างเพื่อวิจารณ์ ดังนั้นการอ่าน citation ควรดูร่วมกับคุณภาพของแหล่งเผยแพร่ ลักษณะงาน วิชา และตัวชี้วัดอื่น

ทำไมมหาวิทยาลัยที่มีผลงานเยอะอาจไม่ได้คะแนน Citation สูง?

จำนวนบทความมากไม่ได้รับประกันว่าแต่ละบทความจะถูกอ้างอิงสูง หากผลงานจำนวนมากมี citation ต่ำ ค่าเฉลี่ยหรือ field-weighted impact อาจไม่สูงตามไปด้วย ในทางกลับกัน มหาวิทยาลัยที่ผลิตงานไม่มากแต่มีสัดส่วนผลงานระดับแนวหน้าสูงอาจทำคะแนน Research Quality ได้ดี

เวลาอ่าน Ranking ควรดู Citation อย่างไร?

1. ดูชื่อ metric ให้ชัด — Citations per Faculty ไม่เหมือน Citation Impact
2. ดูว่ามีการ normalise ตามสาขาหรือไม่
3. ดูขนาดมหาวิทยาลัย — บางระบบปรับด้วยจำนวน faculty
4. ดูช่วงปีข้อมูล — citation ต้องใช้เวลาสะสม
5. อย่าดู citation ตัวเดียว — ควรอ่านคู่กับ Research Excellence, Reputation และ Productivity

สรุป

Citation เป็นหลักฐานหนึ่งของอิทธิพลทางวิชาการ แต่ระบบ Ranking สมัยใหม่พยายามมองให้ลึกกว่าการนับจำนวนครั้งดิบ ๆ ความแตกต่างระหว่าง QS และ THE แสดงให้เห็นว่าคำว่า “Research Impact” สามารถนิยามและคำนวณได้หลายแบบ

แหล่งข้อมูลทางการ

• QS World University Rankings methodology
• THE World University Rankings methodology

ตรวจสอบข้อมูล: 5 พฤศจิกายน 2569