งานทบทวนรวบรวมสิ่งพิมพ์ด้านการท่องเที่ยวอิสลามในมาเลเซียและไทยระหว่างปี 1995–2025 จำนวน 420 รายการหลังคัดกรองและทำความสะอาดข้อมูล การวิเคราะห์แบ่งพัฒนาการเป็นสามช่วง: ระยะวางรากฐาน 1995–2009 เน้นนิยามการท่องเที่ยวอิสลามและความต้องการนักเดินทางมุสลิม, ระยะขยาย 2010–2019 เน้นการจัดการ การรับรองฮาลาล คุณภาพบริการ และจุดหมายปลายทาง และระยะบูรณาการ 2020–2025 เพิ่มความยั่งยืน นวัตกรรมดิจิทัล อาหารฮาลาล และการปรับตัวหลังโรคระบาด ธีมการจัดการท่องเที่ยวคิดเป็น 45.2% การรับรองฮาลาล 23.8% และการศึกษาจุดหมาย 18.7% โดยวรรณกรรมมาเลเซียเน้นธรรมาภิบาลฮาลาลและหลักชะรีอะฮ์ ส่วนไทยเน้นความอ่อนไหวทางวัฒนธรรม การมีส่วนร่วมของมุสลิมส่วนน้อย และบริการข้ามวัฒนธรรม
ข้อค้นพบสำคัญ
- วรรณกรรมพัฒนาเป็นสามช่วงจากการสร้างนิยามและความต้องการนักเดินทาง สู่การจัดการและการรับรอง และล่าสุดสู่ความยั่งยืน เทคโนโลยี อาหารฮาลาล และการฟื้นตัวหลังโรคระบาด
- ในชุดข้อมูล 420 รายการ ธีมการจัดการท่องเที่ยวมีสัดส่วน 45.2% การรับรองฮาลาล 23.8% และการศึกษาจุดหมาย 18.7%
- งานมาเลเซียเน้นธรรมาภิบาลฮาลาล การปฏิบัติตามหลักชะรีอะฮ์ และอาหารฮาลาล ขณะที่งานไทยเน้นความอ่อนไหวทางวัฒนธรรม บทบาทมุสลิมส่วนน้อย และการส่งมอบบริการข้ามวัฒนธรรม
ทำไมจึงมีความสำคัญระดับโลก
แผนที่งานวิจัยช่วยมหาวิทยาลัย หน่วยงานท่องเที่ยว และผู้ประกอบการเห็นว่าคำถามของสาขาเปลี่ยนจากมาตรฐานและบริการพื้นฐานไปสู่การออกแบบดิจิทัล ความยั่งยืน และการฟื้นตัวหลังวิกฤต การเปรียบเทียบประเทศมุสลิมส่วนใหญ่กับประเทศที่มุสลิมเป็นชนกลุ่มน้อยยังช่วยแยกโมเดลนโยบายที่ต่างกัน อย่างไรก็ตาม สัดส่วนบทความสะท้อนสิ่งที่ถูกตีพิมพ์และค้นพบในฐานข้อมูล ไม่ใช่ขนาดตลาดหรือความต้องการของนักท่องเที่ยว และแนวโน้มธีมไม่ยืนยันว่ามาตรการฮาลาลหรือดิจิทัลสร้างรายได้ ความพึงพอใจ หรือความยั่งยืนจริง
บทบาทของนักวิจัยไทย
Arifeen Yama และ Srawut Aree จากศูนย์มุสลิมศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับนักวิจัย Universiti Teknologi MARA วิเคราะห์ตำแหน่งของไทยเทียบมาเลเซีย คุณูปการของไทยคือการทำให้ประสบการณ์ประเทศที่ชาวมุสลิมเป็นชนกลุ่มน้อยและการบริการข้ามวัฒนธรรมปรากฏในแผนที่สาขา ไม่ได้จำกัดกรอบการท่องเที่ยวอิสลามไว้ที่การรับรองอาหารเพียงอย่างเดียว ความร่วมมือไทย–มาเลเซียยังเพิ่มมุมมองเปรียบเทียบระดับภูมิภาคต่อการวิจัยระยะ 30 ปี
ข้อจำกัดที่ควรรู้
ชุดข้อมูลพึ่ง SciSpace, Google Scholar และคลังฉบับเต็มซึ่งมีขอบเขต การจัดทำดัชนี และคุณภาพเมทาดาทาต่างกัน อาจเกิดการตกหล่นหรือรายการซ้ำแม้ผ่านการทำความสะอาด บทคัดย่อไม่เปิดชุดคำค้น ภาษา ประเภทเอกสาร และเกณฑ์คัดออกครบถ้วน ทำให้ทำซ้ำผลได้ยาก การจัดกลุ่มคำสำคัญขึ้นกับคำที่ผู้เขียนใช้และการตัดสินใจเชิงคุณภาพของผู้วิเคราะห์ เอกสารใหม่มี citation window สั้น และการจำกัดสองประเทศไม่แทนโลกมุสลิมทั้งหมด ที่สำคัญ บรรณมิติวัดโครงสร้างการตีพิมพ์ ไม่ได้วัดพฤติกรรมนักท่องเที่ยว ประสิทธิผลนโยบาย หรือผลกระทบทางเศรษฐกิจ