ทีมมหาวิทยาลัยขอนแก่นคัดกรองข้าวไร่พื้นเมืองไทย 336 สายพันธุ์ด้วยอาการใบม้วนในระยะกล้าระหว่างปี 2022–2023 แล้วเลือก 23 สายพันธุ์เข้าสู่การทดสอบภาวะขาดน้ำรุนแรงในระยะกล้า แตกกอ และออกดอก ผลชี้ว่าสายพันธุ์ที่เด่นเปลี่ยนไปตามช่วงพัฒนาการ: ULR014 เด่นหลายระยะและฟื้นตัวได้ดี ขณะที่ ULR026 ให้ผลผลิต 14.8 กรัมต่อต้นและลดลง 3.27% และ ULR130 ให้ 14.3 กรัมต่อต้นโดยรายงานผลผลิตลดลง 0.00% ภายใต้ความเครียดช่วงออกดอก การจัดกลุ่มเสนอชุดพ่อแม่พันธุ์คนละหน้าที่ แต่ผลจากการทดลองควบคุมยังไม่เท่ากับพันธุ์พร้อมปลูกหรือผลผลิตที่ยืนยันในไร่เกษตรกร
ข้อค้นพบสำคัญ
- จาก 336 accessions ที่คัดกรองระยะกล้า มี 23 accessions ได้รับเลือกเข้าสู่การทดสอบหลายระยะ โดย ULR014, ULR018 และ ULR092 มีคะแนนใบม้วนต่ำเด่นในระยะกล้า
- หลังให้น้ำกลับในระยะแตกกอ ULR086, ULR014 และ ULR397 มีการสร้างหน่อใหม่ 31.5–36.9% แสดงความสามารถฟื้นตัวในเงื่อนไขทดลอง
- ภายใต้แล้งปลายฤดูช่วงออกดอก ULR026 ให้ผลผลิต 14.8 กรัมต่อต้นและลดลง 3.27%; ULR130 ให้ 14.3 กรัมและลดลง 0.00%; ULR129 ให้ 13.0 กรัมและลดลง 8.45%; ULR014 ให้ 11.4 กรัมและลดลง 12.31%
- ULR014, ULR254 และ ULR397 มีสัดส่วนตัวอย่างที่ได้เมล็ดเต็มสมบูรณ์ 100% สูง ขณะที่กลุ่ม 4 ซึ่งรวม ULR014, ULR254, ULR032, ULR346 และ IR62266 แสดงความยืดหยุ่นหลายระยะ
- กลุ่ม 2 ซึ่งรวม ULR026, ULR130, ULR129, ULR075, ULR071 และ ULR003 มีค่าเฉลี่ยผลผลิตลดลงต่ำที่สุด 13.3% สะท้อนว่าความทนระยะสืบพันธุ์อาจอยู่คนละชุดกับความเด่นระยะกล้า
ทำไมจึงมีความสำคัญระดับโลก
การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศทำให้โปรแกรมปรับปรุงพันธุ์ต้องคัดลักษณะทนแล้งในช่วงที่กำหนดผลผลิต ไม่ใช่อาศัยการคัดระยะกล้าที่ทำได้เร็วเพียงอย่างเดียว งานนี้เสนอขั้นตอนหลายระยะและแหล่งพันธุกรรมเขตร้อนที่อาจใช้สร้างประชากรผสมระหว่างการฟื้นตัวระยะแรกกับความคงทนของผลผลิตระยะออกดอก คุณค่าระดับโลกอยู่ที่หลักคิดและวัสดุพันธุกรรมสำหรับงานปรับปรุงพันธุ์ ไม่ใช่คำรับรองผลผลิตภายใต้ทุกสภาพแวดล้อม
บทบาทของนักวิจัยไทย
มหาวิทยาลัยขอนแก่นนำทรัพยากรพันธุกรรมข้าวไร่พื้นเมืองไทยเข้าสู่การประเมินที่เชื่อมลักษณะระยะกล้า การฟื้นตัวระยะแตกกอ และผลผลิตช่วงออกดอก พร้อมระบุ ULR014, ULR026, ULR130 และ ULR397 เป็นพ่อแม่พันธุ์ที่ควรพิจารณาตามเป้าหมาย การเก็บและอธิบายความหลากหลายนี้ช่วยให้ฐานพันธุกรรมท้องถิ่นมีบทบาทต่อการปรับตัวด้านอาหารในเขตร้อน
ข้อจำกัดที่ควรรู้
การคัด 23 สายพันธุ์หลังการคัดกรองระยะกล้าสามารถตัดสายพันธุ์ที่อ่อนแอช่วงต้นแต่ทนในระยะออกดอกออกไปได้ เงื่อนไขขาดน้ำรุนแรงแบบควบคุมไม่ได้แทนความแปรปรวนของดิน ฝน ศัตรูพืช และการจัดการในไร่ ตัวเลขผลผลิตเป็นกรัมต่อต้น ไม่ใช่ผลผลิตต่อพื้นที่จากแปลงหลายสถานที่ การลดลง 0.00% ของ ULR130 จึงเป็นผลในเงื่อนไขและตัวอย่างนี้ ไม่ใช่ความต้านทานสมบูรณ์ งานยังไม่ได้ระบุยีนหรือกลไก ทดสอบลูกผสม หรือยืนยันเสถียรภาพหลายฤดูและหลายพื้นที่ก่อนนำไปใช้เชิงพันธุ์